> Informacja o PONE

Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach wspiera działania na rzecz zrównoważonego rozwoju regionu zgodnie z polityką ekologiczną państwa i województwa, poprzez preferencyjne dofinansowanie przedsięwzięć realizujących cele długookresowe i krótkookresowe zapisane w wojewódzkim programie ochrony środowiska oraz zapewniających absorpcję środków unijnych dla osiągnięcia w województwie śląskim stanu środowiska wynikającego z ustaleń akcesji Polski do Unii Europejskiej.

Jednym z celów środowiskowych województwa śląskiego na lata 2001-2015 jest polepszenie jakości powietrza atmosferycznego. W ramach tego celu przewiduje się finansowanie zadań polegających m.in. na zmniejszeniu niskiej emisji z procesów spalania paliw, ograniczeniu emisji z pozostałych źródeł przemysłowych i komunalnych, zastosowaniu odnawialnych i alternatywnych źródeł energii oraz ograniczeniu strat energetycznych obiektów budowlanych.

Szczególne znaczenie dla poprawy warunków panujących w województwie śląskim ma realizacja inwestycji zmierzających do redukcji tzw. niskiej emisji. Wszelkie działania mające na celu zmniejszenie lub eliminację zagrożeń środowiska wynikających z występowania niskiej emisji są jednym z głównych priorytetów dofinansowania inwestycji przez Wojewódzki Fundusz.

Mając na uwadze ten szczególny problem, WFOŚiGW w Katowicach od 2002 roku wspiera m.in. wdrażanie tzw. obszarowych programów ograniczenia niskiej emisji. W ramach tego działania Gminy z terenu województwa śląskiego, po opracowaniu i zatwierdzeniu uchwałą Rady Gminy programu ograniczenia niskiej emisji, mogą ubiegać się o dofinansowanie z Wojewódzkiego Funduszu, z przeznaczeniem na termomodernizację jednorodzinnych domów mieszkalnych, będących własnością osób fizycznych. Uzyskane w ten sposób środki są następnie przekazywane przez Gminy poszczególnym mieszkańcom, którzy zgłosili chęć uczestnictwa w programie oraz spełniają wymogi formalne.

Prekursorem tych działań była Gmina Tychy, która przygotowała „Kompleksowy program zmierzający do obniżenia niskiej emisji w dzielnicach peryferyjnych z 1.500 budynków jednorodzinnych i z indywidualnych kotłowni węglowych”. W ramach programu realizowanego w latach 2002-2004 spośród ok. 4.500 jednorodzinnych domów mieszkalnych, zlokalizowanych na peryferiach miasta Tychy, w ogromnej większości ogrzewanych starymi, tradycyjnymi kotłami węglowymi, zmodernizowano kotłownie w 1.500 budynkach. Osiągnięte efekty ekologiczne i ekonomiczne spowodowały presję właścicieli budynków jednorodzinnych na władze Gminy Tychy, co spowodowało organizację kolejnej edycji „Kompleksowego programu...” w latach 2006-2007, w ramach której zmodernizowano kolejne 700 kotłowni. Realizacja obu edycji programu, których koszt wyniósł 24,6 mln zł, uzyskała wsparcie finansowe ze środków WFOŚiGW w łącznej wysokości 15,3 mln zł, w tym 1,6 mln zł w formie dotacji i 13,7 mln zł w formie preferencyjnej, częściowo umarzalnej pożyczki.

Rezultaty osiągnięte w pilotażowym programie realizowanym przez Gminę Tychy spowodowały duże zainteresowanie władz samorządowych ograniczeniem emisji zanieczyszczeń na terenach swoich Gmin, a także zainteresowanie lokalnych społeczności.
Wynikiem tego zainteresowania jest znaczna liczba opracowywanych przez Gminy programów oraz ich wdrożenie do realizacji przy pomocy wsparcia finansowego Wojewódzkiego Funduszu.

Zakres programów obejmuje głównie modernizację kotłowni z zastosowaniem niskoemisyjnych kotłów węglowych, a w ostatnim czasie coraz częściej także kotłów gazowych. Sporadycznie stosowane są kotły olejowe, kotły na biomasę i pompy ciepła.
Ponadto znaczna część programów przewiduje w swoim zakresie możliwość instalacji systemów solarnych wspomagających przygotowanie ciepłej wody użytkowej w okresie poza sezonem grzewczym. W niektórych przypadkach poszerzono programy o możliwość wykonania termoizolacji przegród budowlanych, wymiany stolarki okiennej oraz modernizacji instalacji c.o.

Do chwili obecnej jest w trakcie realizacji lub zrealizowało programy ograniczenia niskiej emisji, obejmujące budynki jednorodzinne, 48 Gmin, w tym 5 Gmin (Tychy, Goczałkowice Zdrój, Piekary Śląskie, Sławków oraz Bieruń) po zrealizowaniu pierwszego etapu programu wystąpiło o jego wznowienie i rozszerzenie.

 

Lista Gmin realizujących programy ograniczenia niskiej emisji w budynkach jednorodzinnych przy współfinansowaniu ze środków WFOŚiGW:

 

Lp.	Gmina
1	Gmina Bestwina
2	Gmina Bielsko-Biała
3	Gmina Bieruń
4	Gmina Bojszowy
5	Gmina Brenna
6	Gmina Bytom
7	Gmina Chybie
8	Gmina Czechowice Dziedzice
9	Gmina Goczałkowice-Zdrój
10	Gmina Godów
11	Gmina Herby
12	Gmina Imielin
13	Gmina Jaworze
14	Gmina Kalety
15	Gmina Kochanowice
16	Gmina Krupski Młyn
17	Gmina Krzanowice
18	Gmina Krzyżanowice
19	Gmina Lędziny
20	Gmina Lubliniec
21	Gmina Lubomia
22	Gmina Łodygowice
23	Gmina Miasteczko Śląskie
24	Gmina Miedźna
25	Gmina Mierzęcicie
26	Gmina Milówka
27	Gmina Ożarowice
28	Gmina Pawonków
29	Gmina Piekary Śląskie
30	Gmina Pszczyna
31	Gmina Racibórz
32	Gmina Radlin
33	Gmina Radzionków
34	Gmina Rydułtowy
35	Gmina Sławków
36	Gmina Suszec
37	Gmina Szczyrk
38	Gmina Świerklaniec
39	Gmina Tarnowskie Góry
40	Gmina Tworóg
41	Gmina Tychy
42	Gmina Ustroń
43	Gmina Węgierska Górka
44	Gmina Wodzisław Śląski
45	Gmina Wyry
46	Gmina Zbrosławice
47	Gmina Zebrzydowice
48	Gmina Żywiec

 

Wojewódzki Fundusz doceniając wagę problemów związanych z likwidacją niskiej emisji do chwili obecnej udzielił dofinansowania na realizację programów w łącznej kwocie 102,8 mln zł (w tym 2,7 mln zł w formie dotacji i 100,1 mln zł w formie preferencyjnej pożyczki z możliwością częściowego umorzenia).

 

Źródła finansowania programów ograniczenia niskiej emisji w budynkach jednorodzinnych:

 

 

W większości przypadków Gminy przekazują właścicielom budynków środki Wojewódzkiego Funduszu – w tym pochodzące z pożyczek – w formie dotacji, biorąc „na siebie” spłatę pożyczki do momentu uzyskania umorzenia.

 

Wysokość dofinansowania udzielanego przez Wojewódzki Fundusz zależy m.in. od zasad dofinansowania zadań, obowiązujących w WFOŚiGW w roku, w którym był realizowany program oraz od stopnia zanieczyszczenia powietrza w danej gminie. Maksymalna wysokość dofinansowania w różnych latach wahała się od 50 do 75% kosztów kwalifikowanych inwestycji.

 

W bieżącym roku Gminy z obszaru województwa śląskiego mogą ubiegać się o dofinansowanie na wdrażanie programów ograniczenia niskiej emisji w formie pożyczki do 60% kosztów kwalifikowanych, oprocentowanej w wysokości 0,6 stopy redyskonta weksli, lecz nie mniej niż 3% (w bieżącym roku oprocentowanie to wynosi 3,15%). Pożyczka ta może być umorzona do wysokości 50% wykorzystanej kwoty pożyczki, pod warunkiem przeznaczenia umorzonej kwoty na nowe zadanie proekologiczne.

Ponadto niektóre Gminy decydują się zaangażować dodatkowo własne środki, udzielając uzupełniającego dofinansowania ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

 

Efekt ekologiczny, określony łącznie dla już zakończonych bądź obecnie realizowanych etapów programów, wynosi:
Pył - 2.616 ton/rok
SO2 - 958 ton/rok
NOx - 57 ton/rok
CO - 2.697 ton/rok
CO2 - 116.186 ton/rok
b-a-p - 850 kg/rok

 

Efekt ekologiczny programów ograniczenia niskiej emisji w budynkach jednorodzinnych:

 

 

Efekt ekologiczny, osiągnięty w wyniku już zrealizowanych lub obecnie realizowanych etapów programów dla 48 Gmin odpowiada rocznemu ograniczeniu zużycia węgla w wysokości ok. 58.100 ton.

 

Efektem rzeczowym tych programów jest modernizacja ponad 11 tys. lokalnych kotłowni w jednorodzinnych budynkach mieszkalnych (w ponad połowie obiektów połączona z zabudową instalacji solarnych, w części budynków także z termoizolacją oraz sporadycznie z modernizacją instalacji centralnego ogrzewania).
Poza niewątpliwymi korzyściami, zarówno w skali makro (odczuwalne zmniejszenie zanieczyszczenia powietrza na obszarze funkcjonowania programu) jak i mikro (zwiększenie wygody obsługi oraz poprawa komfortu cieplnego użytkowników zmodernizowanych systemów grzewczych), należy zwrócić uwagę również na problemy związane z wdrażaniem programów ograniczenia niskiej emisji, narastające zwłaszcza w ostatnim czasie.

Z jednej strony brak norm emisji dla stosowanych w budynkach jednorodzinnych kotłów małej mocy, brak też przepisów narzucających modernizację źródeł ciepła w celu dostosowania do aktualnych standardów czy obligujących użytkowników do spalania paliw dobrej jakości, nie ma więc możliwości egzekwowania od użytkowników systemów grzewczych zachowań mających na celu dbałość o środowisko. Z drugiej strony, problemem jest wzrastająca cena nośników energii – w tym najczęściej stosowanych: węgla o sortymencie kwalifikujących go do spalania w niskoemisyjnych kotłach węglowych i gazu ziemnego – oraz coraz większe problemy z dostępnością odpowiednich sortymentów węgla. Przyczyny te sprawiają, że część właścicieli budynków, pomimo możliwości uzyskania znacznego wsparcia finansowego, rezygnuje z wymiany źródła ciepła, pozostając przy eksploatacji przestarzałych, niewygodnych w obsłudze kotłów opalanych paliwem stałym, umożliwiających spalanie węgla o różnym sortymencie, a także odpadów komunalnych, nie bacząc na szkodliwe oddziaływanie emitowanych zanieczyszczeń na środowisko naturalne i zdrowie ludzi.

Średnia cena węgla do kotłów niskoemisyjnych wraz z dostawą na przestrzeni ostatnich lat wzrosła kilkukrotnie – w 2002 roku wynosiła ok. 280 zł, w 2005 roku ok. 320 zł, natomiast obecnie wynosi już ok. 640 zł. Cena gazu ziemnego również znacznie wzrosła – od kwoty 1 zł/m3 w 2002 roku, poprzez 1,1 zł/m3 w 2005 roku, aż do kwoty 1,7 zł/m3 w chwili obecnej.

 

Zmiany cen węgla i gazu ziemnego w ostatnich latach:

 

 

Mimo ogromnego wzrostu ceny, węgiel jest nadal najbardziej opłacalnym paliwem do ogrzewania budynków mieszkalnych, choć jego wykorzystanie jest nieco mniej komfortowe niż wykorzystanie innych nośników energii. Należy jednak zauważyć, że dzięki coraz nowocześniejszym konstrukcjom kotłów węglowych, wyposażanych w zasobniki pozwalające na załadunek paliwa raz na kilka dni czy automatykę, dostosowującą precyzyjnie warunki pracy kotłów do wymagań użytkowników i zmian temperatury zewnętrznej, różnice te zaczynają się zacierać.

 

Koszt wytworzenia energii z różnych nośników z uwzględnieniem sprawności źródeł ciepła:

 

 

Oczywiście jeszcze tańsze jest spalanie węgla niskiej jakości, a zwłaszcza mułów i śmieci, w kotłach starszej konstrukcji, jednak mając na uwadze osiągnięcie wymiernych efektów ekologicznych - co jest możliwe tylko przy zachowaniu odpowiedniej jakości paliwa - od 2009 roku Wojewódzki Fundusz dofinansowuje wyłącznie zabudowę kotłów węglowych retortowych bądź tłokowych, rezygnując z wspierania zabudowy kotłów komorowych, pomimo posiadania przez nie certyfikatów energetyczno - emisyjnych.

 

Do tej pory, w wyniku realizacji programów, przy współudziale środków Wojewódzkiego Funduszu, w sposób odczuwalny przez lokalną społeczność, na wielu obszarach ograniczony został jeden z najbardziej uciążliwych problemów występujących na terenie województwa śląskiego – problem niskiej emisji. Problem ten był – i w wieku rejonach nadal jest – szczególnie odczuwalny na terenach zurbanizowanych o dużej gęstości zaludnienia (gdzie źródła niskiej emisji wytwarzają ok. 50% zanieczyszczeń, a ich oddziaływanie jest szczególnie negatywne ze względu na ich bezpośredni wpływ na lokalną ludność), a także – ze względu na specyfikę terenu – w wielu górskich miejscowościach wypoczynkowych.

 

W ostatnim okresie, z przyczyn niezależnych od Wojewódzkiego Funduszu, który rokrocznie oferuje na korzystnych warunkach wsparcie finansowe dla tego typu inwestycji, maleje zainteresowanie udziałem mieszkańców w programach ograniczenia niskiej emisji, co jest spowodowane głównie wspomnianym wzrostem cen paliw. Należy jednak żywić nadzieję, że wzrastająca w społeczeństwie świadomość ekologiczna oraz względy związane z wygodą wynikającą z posiadania nowoczesnego systemu grzewczego wezmą górę i pozwolą na dalsze owocne działania w zakresie zmniejszenia niskiej emisji poprzez wdrażanie obszarowych programów ograniczenia niskiej emisji, nawet pomimo coraz mniejszej opłacalności ekonomicznej tego typu przedsięwzięć.

 

Opracował:
Marek Adamus
Zespół Ochrony Atmosfery WFOŚiGW w Katowicach